Thema's bij de aanpak van zwerfafval

Een goede aanpak van zwerfafval heeft een goede combinatie tussen schoonmaken en schoonhouden (preventie). Regelmatige, beeldgerichte reiniging, aangevuld met vrijwillige opruimacties van actieve bewonersgroepen is essentieel om een gebied op een goede manier te beheren en schoon te maken. Daarnaast is het voorkomen van afval een andere belangrijke component. Belangrijk hierbij zijn gelegenheid om afval kwijt te kunnen (afvalbakken en inrichting), motivatie van mensen vergroten om hun afval mee te nemen naar huis of op de juiste manier weg te gooien (communicatie & gedragsbeïnvloeding en handhaving) en natuurlijk het voorkomen van bronnen. Want pas als er goed gereinigd wordt, mensen zich gedragen en zwerfafval wordt voorkomen, blijft de omgeving daadwerkelijk schoon.

Integrale_aanpak_zwerfafval

1. Reinigen

Gebiedsbeheerders hebben een belangrijke rol in het beheren van de openbare ruimte. Beheer gaat over reinigen (beeldgestuurd, sturen op frequentie of beleving), monitoren (resultaten en aansturing), afvalvoorzieningen (juiste plek en voldoende afvalbakken), inrichting (nodigt niet uit tot veroorzaken van zwerfafval en gemakkelijk op te ruimen) en huishoudelijk afval (afval netjes aanbieden).

2. Participatie

Samen met inwoners en ondernemers de buitenruimte schoonhouden. Hoe doe je dat succesvol? Hoe verleid je mensen actief te worden in de openbare ruimte en hoe zorg je voor continuïteit? Hoe ga je om met initiatieven die zij zelf nemen? Voor geslaagde participatie is het cruciaal dat de gebiedsbeheerders er zelf goed op zijn ingericht. Participatie heeft vele vormen: inwoners die een afvalbak adopteren, meedoen aan opschoonacties of er zelf een organiseren. Maar ook groepen inwoners die de hele taak van de gemeente overnemen om de wijk schoon te houden. Welke vorm van participatie het meest geschikt is hangt onder meer af van het ‘DNA’ van een wijk én van de visie van de beheerder op participatie. Start daarom altijd met een goede analyse.

Lees verder over Schoon en participatie

Download het kennisoverzicht Participatie.

3. Afvalbakken en inrichting

Afvalbakken zijn goede ambassadeurs én gedragsbeïnvloeders voor een schone omgeving. Wist je bijvoorbeeld dat betere vormgeving en plaatsing van bakken de hoeveelheid zwerfafval tot 50% kan doen afnemen? Opvallende groene afvalbakken kunnen tot 30% meer afval ophalen. Heb jij last van klagende bewoners over de plek waar afvalbakken staan of zitten afvalbakken regelmatig te vol? Staan er veel afvalbakken en wil je de hoeveelheid afvalbakken verminderen zonder dat er extra zwerfafval ontstaat? Wil je meer weten over het goed plaatsen en vormgeven van afvalbakken? Bekijk dan het kennisoverzicht Optimalisatie afvalbakken in de openbare ruimte. Het geeft een samenvatting van de kennisdocumenten, inspiratie en hulpmiddelen om antwoord te geven op bovenstaande vragen.

4. Communicatie en gedragsbeïnvloeding

Gedrag is cruciaal in de aanpak van zwerfafval. We willen namelijk dat mensen hun afval in de afvalbak gooien of mee naar huis nemen. Werken aan gedragsverandering betekent werken aan motivatie, kennis en de juiste omgeving om het goede gedrag te vertonen. Het begint met een gedragsanalyse dat leidt tot een beïnvloedingsstrategie. Maatregelen voor gedragsverandering zijn bijvoorbeeld nudges, communiceren van de sociale norm of beloningen van goed gedrag. Het Stappenplan gedragsverandering en de gedragstool zwerfafval helpen u bij de gedragsanalyse en bevatten voorbeelden van maatregelen. Gedragsinterventies zijn vaak onderdeel van communicatieuitingen. Maar hoe vertaal je gedragsinzichten naar goede communicatie-uitingen? In het kennisoverzicht communicatie en gedrag zetten we de belangrijkste kennis, inspiratie en hulpmiddelen op een rij.

Lees verder over communicatie en gedragsbeïnvloeding.

5. Handhaving

Handhaving is de laatste schakel in een keten van activiteiten die je kunt ondernemen in de zwerfafvalaanpak. Handhaving van zwerfafval is vaak lastig, omdat de pakkans erg klein is. Wilt u handhaving oppakken? De volgende vragen zijn dan van belang. Wat voor soorten middelen kan ik inzetten? Wanneer en hoe kan ik deze middelen inzetten en waarop kan er worden gehandhaafd? Hoe ga ik om met de 25-meterregel met de komst van de Omgevingswet? Dit Kennisoverzicht handhaving geeft een samenvatting van kennis, inspiratie en hulpmiddelen op het gebied van handhaving van zwerfafval.

Lees verder over handhaving.

6. Bronaanpak

Verschillende activiteiten kunnen onbedoeld een grote bron van zwerfafval vormen. Denk hierbij aan het morsen van afval bij inzameling van huishoudelijk afval. Of verwaaiing van bouwafval uit volle bouwcontainers. Ook honden, katten en meeuwen maken regelmatig vuilniszakken langs de kant van de weg open, waardoor huishoudelijk afval al snel door de hele straat terug te vinden is. Het in kaart brengen en aanpakken van deze veroorzakers is vaak een belangrijke schakel en daarmee een essentieel onderdeel van de analyse en het maatregelenpakket.